Het Boek van Mormon: het bewijs groeit, de kritiek krimpt

Ik ben altijd gefascineerd door de relatie tussen geloof, geschiedenis en wetenschap. Als iemand die veel leest en een actief lid is van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, heb ik gemerkt dat het Boek van Mormon vaak onder vuur ligt. Een van de hardnekkigste pijlers van die kritiek is het argument van anachronismen – zaken die in het boek worden genoemd maar die, volgens critici, niet hadden mogen bestaan in het oude Amerika.

Mijn visie hierop is duidelijk: we mogen ons niet blindstaren op deze vermeende onnauwkeurigheden. Ik geloof dat we bij de beoordeling van de echtheid van het Boek van Mormon verder moeten kijken dan een puur letterlijke vertaling van elk woord. Zoals ik al vaker heb gedeeld, is dit boek tot ons gekomen via openbaring, en openbaring werkt niet altijd met exacte, letterlijke woorden. Het zijn beelden, gevoelens en indrukken die soms moeilijk te vatten zijn in de talige structuren van het 19e-eeuwse Engels. Deze overtuiging wordt nu op krachtige wijze ondersteund door baanbrekend wetenschappelijk onderzoek en een dieper inzicht in de uitdagingen van vertalen.

Wat is een anachronisme? En hoe zat het in 1844?

Het concept van een anachronisme is eenvoudig: het is iets dat op de verkeerde plaats of in de verkeerde tijd staat. Denk aan George Washington in een auto. Voor het Boek van Mormon hebben critici, sinds het boek in 1830 verscheen, lang gewapend met claims over items als paarden in Amerika voor Columbus, staal, gerst en cement.

Een recent, baanbrekend onderzoek van onderzoeker Matt Roper en de Interpreter Foundation biedt hierop nu een verbijsterend antwoord. Roper documenteerde niet zomaar een paar bezwaren; hij ging door meer dan duizend kritische publicaties en stelde een lijst samen van 226 vermeende anachronismen die archeologisch getoetst konden worden.

Het is belangrijk te zien hoe de stand van zaken eruitzag in de vroege dagen van de Kerk. Tussen 1830 en 1844 leken 93 van de 102 destijds geclaimde anachronismen legitiem. Het boek moet er voor veel mensen toentertijd inderdaad ‘nogal dwaas’ hebben uitgezien. Er was nog nauwelijks archeologisch werk verricht in Centraal-Amerika. Zelfs de getuige David Whitmer gaf toe dat hij zich zorgen maakte over de claims van grote steden in het boek, totdat de archeologische ontdekkingen van Stephens en Catherwood rond 1842 een keerpunt creëerden.

De verbluffende resultaten van vandaag

Fast forward naar vandaag en de situatie is radicaal anders. Het onderzoek van Matt Roper, dat de kritiek van de afgelopen twee eeuwen meeneemt, laat een ongekende verschuiving zien.

Van de totale lijst van 226 claims is het grootste deel nu archeologisch geverifieerd:

• Bevestigd (Groen): ≈77% van de items zijn geverifieerd als authentiek voor pre-Columbiaans Amerika of de Oude Wereld.
• Trend naar bevestiging (Blauw): ≈14% van de items is nog niet definitief bevestigd voor de Boek van Mormon-tijd, maar de archeologische data wijst sterk in de richting van bevestiging.
• Nog onbevestigd (Rood): ≈9% blijft momenteel onopgelost.

Dit is een ongelooflijke verbetering. Waar er in 1844 nauwelijks archeologische steun was, zien we nu een vloedgolf van bewijs. Het Boek van Mormon heeft de kritiek dus niet alleen bijgehouden, maar is deze structureel voorbijgestreefd, zelfs nu de claims van critici steeds specifieker en granulairder worden.

De uitdagingen van vertaling en openbaring

Dit brengt mij terug bij de essentie van mijn visie: de onvermijdelijke rol van vertaling en semantische expansie.

Vooraanstaande Bijbelgeleerden die betrokken zijn bij het comité van de New Revised Standard Version (NRSV-UE) hebben gesteld dat anachronisme onvermijdelijk is in elke vertaling van een oude tekst. Dit komt doordat de vertaler, om de conceptuele betekenis over te brengen, soms moderne of vertrouwde termen moet gebruiken.

1. Vertalersanachronismen: Denk aan de King James Version van de Bijbel, waar ‘kandelaars’ worden genoemd. Dit is een anachronisme, want in het oude Israël gebruikte men olielampen. De vertaler koos een bekende term. Critici van het Boek van Mormon houden hier zelden rekening mee. Aangezien we alleen de Engelse vertaling hebben, is de aanwezigheid van een anachronisme geen definitief bewijs dat het Boek van Mormon geen vertaling is.
2. Semantische expansie (‘Loan Shifting’): Dit is waar mijn visie over openbaring en beelden samenkomt met de wetenschap. Als de Nephieten in de Nieuwe Wereld een onbekend dier of object tegenkwamen, gaven ze het een naam op basis van iets dat ze kenden uit de Oude Wereld. Dit wordt semantische expansie of loan shiftinggenoemd. Het bekendste voorbeeld is het nijlpaard (‘rivierpaard’) in het Grieks. In het Boek van Mormon kon de peccary (een zwijnachtig dier) gemakkelijk ‘varken’ of ‘zwijn’ worden genoemd door mensen die op zoek waren naar een vertrouwd woord voor een onbekend dier. Dit zijn geen speculatieve, maar historisch bewezen manieren waarop taal werkt. De beelden en indrukken die Joseph Smith ontving, moesten door hem in de taal van zijn tijd worden gegoten.

De noodzaak van geduld

Van de kleine lijst die nog onbevestigd is, is er geen enkel ‘iPhone-moment’—geen enkel item waarvan we met zekerheid kunnen zeggen dat het absoluut onmogelijk was in die tijd. De claims zijn ongelooflijk specifiek geworden, zoals het eisen van de inscriptionele naam Zarahemla op een ruïne.

Archeoloog John Clark benadrukt: ‘Afwezigheid van bewijs is geen bewijs van afwezigheid’. Positief bewijs is permanent, maar het ontbreken van bewijs op een specifieke plek of tijd dwingt alleen tot verder onderzoek.

De woorden van ouderling D. Todd Christofferson uit 2013 blijven relevant:

“Waar antwoorden onvolledig zijn of geheel ontbreken, zal geduldige studie en geduldig wachten op nieuwe informatie en ontdekkingen vaak beloond worden met inzicht.” 

Hij noemde toen het voorbeeld van Laban’s stalen zwaard (600 v.Chr.), een punt van spot voor critici. Tegenwoordig weten we door archeologische vondsten, zoals een stalen zwaard bij Jericho, dat de technologie om ijzer tot staal te harden wel degelijk bekend was in de Oude Wereld van waar Lehi vandaan kwam.

De trend is duidelijk. Door de jaren heen wordt de kritiek op het Boek van Mormon structureel ontkracht naarmate de archeologie vordert. Dit boek wordt niet ontmanteld door de tijd, maar juist geëerd door nieuw ontdekt bewijs. Ik vind het dan ook de moeite waard om in onze eigen studie de uitdagingen van vertaling en de onvermijdelijkheid van openbaring mee te nemen, en te wachten met geduld op de onthulling van wat nog verborgen ligt.