Wetenschap en geloof: twee vensters op één waarheid

Onlangs luisterde ik naar een toespraak van President Dallin H. Oaks, de nieuwe president van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Hij sprak ter gelegenheid van de 150ste verjaardag van de Brigham Young University (BYU). Terwijl ik zijn woorden tot me nam, voelde ik een diepe snaar geraakt worden. Het was niet alleen leerzaam, het was een feest van herkenning.

Voor veel mensen in de wereld van vandaag lijken wetenschap en religie als twee boksers in een ring te staan, voortdurend in gevecht om de titel van ‘de ultieme waarheid’. Maar voor mij is dat spanningsveld er simpelweg niet. Sterker nog: ze versterken elkaar. President Oaks verwoordde dit op een manier die precies aansluit bij hoe ik naar de wereld kijk.

De ‘hoe’ en de ‘waarom’

Ik heb altijd het gevoel gehad dat wetenschap en geloof twee verschillende vensters zijn die uitkijken op hetzelfde landschap. Het ene venster is niet ‘beter’ dan het andere; ze bieden simpelweg een ander perspectief.

Wetenschap is voor mij het venster van de hoe-vragen. Hoe werkt de biologie van een cel? Hoe is het universum uitgedijd na de oerknal? Hoe zorgen trillende moleculen voor warmte? De wetenschappelijke methode is een briljant instrument om de mechanismen van de schepping te ontrafelen. Ik geniet oprecht van de enorme stroom aan ontdekkingen die we als mensheid doen. Het is een ontdekkingsreis door de intelligentie van het universum.

Maar hoe prachtig die antwoorden ook zijn, ze laten een gapend gat achter als het gaat om de diepere betekenis. Daar heb ik mijn religie voor nodig. Geloof is het venster van de waarom-vragen. Waarom zijn we hier eigenlijk? Heeft ons leven een doel dat verder reikt dan louter biologische reproductie? Waarom is er lijden, en hoe gaan we daar zinvol mee om? Waarom is het beter om geloof te hebben dan geen geloof?

Binnen mijn geloof in Jezus Christus vind ik de antwoorden die een microscoop of telescoop me nooit kunnen geven. En dat is precies waar President Oaks de vinger op de zere plek legde.

Geen conflict, maar aanvulling

Wat ik zo krachtig vond aan de woorden van President Oaks, is dat de Kerk de wetenschap absoluut niet afwijst. Hij stelde heel duidelijk:

‘Er is geen ultiem conflict tussen kennis verkregen door deze verschillende methoden, omdat God, onze almachtige Eeuwige Vader, alle waarheid kent en ons wenkt om via beide methoden te leren.’

Dat is een bevrijdende gedachte, toch? We hoeven ons verstand niet bij de kerkdeur achter te laten. Integendeel, God moedigt ons aan om zowel de ‘evoluerende onthullingen van de mens’ (de wetenschap) als de ‘waarheden onthuld door de spirituele methode’ te gebruiken.

Het probleem ontstaat pas wanneer we de methoden door elkaar gaan halen. Je kunt de spirituele waarde van een gebed niet meten met een liniaal, en je kunt de wetten van de zwaartekracht niet veranderen door erover te stemmen in een raadsvergadering. Wanneer we de wetenschappelijke methode toepassen op materie en de methode van openbaring op de geest, ontdekken we dat ze elkaar niet bestrijden, maar aanvullen.

Omgaan met schijnbare tegenstellingen

Natuurlijk zijn er momenten dat het schuurt. We komen allemaal weleens zaken tegen in de wetenschap die haaks lijken te staan op wat we in de Schriften lezen. President Oaks was daar heel nuchter over. Hij herinnerde ons aan de woorden van Elder Richard L. Evans:

‘Er kunnen enkele schijnbare tegenstrijdigheden zijn. Maak je daar geen zorgen over. De eeuwigheid is een lange tijd.’

Die uitspraak is goud waard. Het herinnert ons aan onze eigen beperkingen. Wetenschap is, zoals Oaks zei, simpelweg de mens die een paar dingen ontdekt die God allang weet en controleert. Onze wetenschappelijke kennis is ‘in ontwikkeling’. Wat we vandaag als een onomstotelijk feit zien, is over vijftig jaar misschien achterhaald door een nieuwe ontdekking. Tegelijkertijd is onze religieuze kennis vaak nog incompleet. We hebben nog niet de volledige blauwdruk van de schepping gekregen.

President Oaks gaf de jongeren (en ons allemaal) een belangrijk advies mee: wees geduldig. Als er een discrepantie is tussen wat de wetenschap zegt en wat je gelooft, hoef je niet direct een van beide overboord te gooien. Het betekent waarschijnlijk dat we aan een van de twee kanten – of aan beide – nog niet over alle data beschikken.

Nederigheid als brug

Een van de mooiste punten uit de toespraak vond ik de nadruk op nederigheid. Oaks definieerde nederigheid als ‘leerbaarheid’. Als we denken dat we alles al weten – of dat nu vanuit een wetenschappelijke arrogantie is of vanuit een religieus dogmatisme – sluiten we de ramen.

Als we echter nederig blijven, durven we te erkennen dat we nog aan het leren zijn. We kunnen dan met bewondering kijken naar de nieuwste astronomische foto’s van de James Webb-telescoop en tegelijkertijd met eerbied knielen in gebed. Beide handelingen brengen ons dichter bij de waarheid.

Het pad van de verbonden in een digitale wereld

In mijn werk in de IT en AI zie ik dagelijks hoe snel informatie op ons afkomt. President Oaks waarschuwde terecht voor de ‘overvloed aan speculatie en valse informatie’ op sociale media en in podcasts. Het is makkelijk om te gaan twijfelen wanneer je een overtuigend klinkende claim hoort die je geloof uitdaagt.

Maar Oaks herinnerde ons eraan dat we moeten oppassen om de eeuwige wetten van God niet te toetsen aan de ‘laatste bevindingen en wijsheid van de mens’. Die wijsheid is als het weer: het verandert voortdurend. Het evangelie van Jezus Christus is als het klimaat: het is de stabiele onderstroom die ons leven richting geeft.

Hij moedigde ons aan om ons te omringen met mensen die ook streven naar het licht. Dat vond ik een prachtig advies. We hoeven het wiel niet alleen uit te vinden. Door met andere gelovigen te praten, door onze vragen naar de Heer te brengen in de tempel en door vast te houden aan wat we wél weten, creëren we een ankerplaats in een woelige wereld.

Waar rede en openbaring elkaar ontmoeten

Mijn waardering voor de Kerk is alleen maar gegroeid na het horen van deze visie. We zijn geen mensen die met hun rug naar de wereld en de vooruitgang staan. Wij zijn mensen die met beide ogen open naar de horizon kijken.

Wetenschap verklaart de pracht van de machine; geloof verklaart de bedoeling van de Ontwerper. Voor mij is er geen mooier duo denkbaar. Wanneer ik een wetenschappelijk artikel lees over de complexiteit van ons DNA, kan ik niet anders dan denken aan de oneindige liefde van een God die ons zo minutieus heeft samengesteld.

Laten we dus blijven leren. Laten we nieuwsgierig zijn naar de wereld om ons heen, maar laten we nooit ons spirituele kompas verliezen. De ‘hoe’ en de ‘waarom’ horen bij elkaar. Ze maken ons wereldbeeld compleet.

Zoals President Oaks zei: ‘Houd vast aan het eerste geloofsartikel, zelfs als iets anders onzeker is. En terwijl je wacht, vertrouw op de Heer.’

Dat is een koers waar ik me volledig in kan vinden. Ik zal het er ook uitgebreid over hebben in mijn komend boek.