Wat er in Assisi gebeurde

Vorige keer liet ik je achter met een achttienjarige nerd die net was aangekomen in Italië. Een jongen die encyclopedieën van kaft tot kaft las, kippenhokken zonder kippen tekende, en God had weggezet in het rijtje van de dogma’s. Ik eindigde met een vergelijking die ik toen zelf nog niet begreep: dat deze reis mijn Damascusweg zou blijken, net als bij de apostel Paulus die van zijn paard werd geworpen door een verschijning die zijn hele leven op zijn kop zette.

Ik wist niet dat ik dat letterlijk zou ervaren. Op geen enkele manier had ik me daarop kunnen voorbereiden.

Er staat een standbeeld van Sint-Franciscus in de Santa Maria degli Angeli dat ik nooit zal vergeten.

Niet omdat ik er op voorbereid was. Niet omdat ik iets zocht. Ik was, zoals je nu weet, een achttienjarige met een masker van zelfverzekerdheid en een analytische geest die alles wilde ontleden — inclusief architectuur. Assisi was een punt op de route, niet een bestemming op zich.

Franciscus staat afgebeeld met zijn handen open, als een kelk die iets opvangt. Terwijl ik daar stond, zaten er twee levende tortelduiven in die handen. Geen idee hoe die beesten zo rustig bleven met al die toeristen en hun luidruchtige camera’s. Mijn analytische geest ging meteen op zoek naar een verklaring. Een trucje? Een list? Getrainde duiven?

Terwijl ik dat bestudeerde, gebeurde er iets waarvoor ik geen categorie had.

Niet een stem. Iets erger.

Ik hoorde niets. Laat me dat duidelijk zeggen: er klonk geen stem in de kerk. Niemand sprak tegen me. Er was geen licht dat neerdaalde en geen engel die zijn vleugels uitsloeg.

Maar ik herinner me een stem, die ik niet hoorde, maar voelde.

Dat is de vreemdste zin die ik ooit heb geschreven, en ik heb er jaren over gedaan om hem te durven schrijven. Mijn verstand zei dat er niets was. Mijn geheugen registreerde iets. En die twee lagen sindsdien in conflict.

Het beste wat ik kan doen is beschrijven wat er in me omging. Het was een gevoel dat iets gezegd was. Een impressie van woorden. Het voelde als het moment vlak nadat er iets opmerkelijks is gebeurd en je denkt ‘wacht, wat was dat?’ — maar dan zonder de feitelijke gebeurtenis die eraan voorafging. Het was de echo zonder de klap.

Wat ik me herinner te hebben ‘gehoord’: David, wat ben jij nu eigenlijk aan het doen met je leven? Vergooi je kansen niet. Ik heb je nodig.

Ik liep weg. Struikelde bijna over mijn eigen voeten.

Het tweede keer

Ik liep de verkeerde richting uit. In de verwarring die volgde, stond ik mezelf toe te denken dat het inbeelding was. Gewoon een vreemd moment, zoals je ze af en toe hebt. Ik was moe, misschien. Of de architectuur had iets met me gedaan. Er bestonden vast wetenschappelijke verklaringen voor dit soort ervaringen — en die nerd in mij hield nog altijd meer van wetenschap dan van mysterie.

Ik zette mezelf aan om terug te keren langs het standbeeld, alsof ik het wilde bewijzen. Zie je wel, niks aan de hand. Een standbeeld is een standbeeld. Een duif is een duif.

Het gebeurde opnieuw.

Ditmaal met één zin extra: Je moet een keuze maken.

Ik ben daar zonder verdere heroïek vandaan gegaan. Volledig overdonderd, in stilte, terwijl de rest van de groep ergens anders rondliep en niemand had gemerkt dat ik zojuist van mijn voetstuk was gevallen — figuurlijk dan, al voelde het ook een beetje letterlijk zo.

Wat ik er die avond van dacht

Die avond zou ik je hebben verteld dat ik een stem had gehoord. Een uur later zou ik hebben gezegd dat het inbeelding was. Een uur daarna was ik er niet meer zeker van.

Dat patroon bleef zich herhalen, niet alleen die avond maar gedurende de jaren die volgden. Ik had één herinnering maar twee verhalen over die herinnering, en ze spraken elkaar voortdurend tegen.

Als de jongen die in het vorig stuk nog dacht dat elke vraag maar één juist antwoord had, wist ik wat ik met die situatie moest doen: hypothese, bewijs, conclusie. Maar hoe bewijs je iets dat zich in je eigen bewustzijn heeft afgespeeld? Hoe onderscheid je een echte herinnering van een verzonnen een?

Ik kan je hier geen waterdicht bewijs geven. Dat kan ik nooit. Wat ik je wel kan geven is wat ik door de jaren heen leerde over het verschil tussen een fabricatie en een echte ervaring.

Fabricaties verbleken. Ze worden vaag, ze schilferen af, ze passen zich aan het verhaal aan dat je erover vertelt. Echte herinneringen hebben een hardnekkigheid die je niet wegredeneert. Ze zitten vast in een detail — de positie van zijn handen, de duiven, de manier waarop ik struikelde — en dat detail verdwijnt niet, ook niet als het verhaal eromheen twintig keer veranderd is.

Dat zit er nog altijd in, dertig jaar later.

Wat ik er nu van denk

Ik ben lid geworden van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Dat is een lang verhaal met veel omwegen — de studies, de boeken, de gesprekken, de twijfels, de beslissingen. Dat verhaal vertel ik later en uitgebreider nog in mijn boek ‘Redelijk Gelovig‘, dat op 15 september verschijnt. Daarin leg ik uit hoe die ene herinnering uiteindelijk uitgroeide tot een overtuiging, en welke stappen daartussen zaten.

Maar als mensen me vragen wanneer het eigenlijk begon, zeg ik altijd hetzelfde: in een kerk in Assisi, voor een standbeeld met duiven, op een dag dat ik niet op zoek was.

Ik ben er tot op vandaag niet honderd procent zeker van wat er precies is gebeurd. Dat wil ik ook niet beweren. Wat ik wel weet: het heeft mijn leven veranderd. Niet die dag — die dag was ik vooral verward en een beetje bang. Maar het zette iets in gang dat niet meer te stoppen was. De nerd die niks van God moest weten, begon toch vragen te stellen. En vragen, dat was nu juist het enige wat hij altijd al goed had gekund.