10 verschillen tussen ons geloof en de katholieke kerk

‘Wat is nu eigenlijk het verschil tussen jouw geloof en dat van de katholieke kerk?’ Ik krijg die vraag voortdurend. Op verjaardagsfeestjes, onder video’s, in gesprekken na de kerk. En eerlijk? Het is een vraag waar ik uren op zou kunnen antwoorden.

Er zijn verschillen die je in vijf minuten kan uitleggen. En er zijn verschillen die pas echt duidelijk worden als je ze naast elkaar legt en goed doordenkt wat ze betekenen. Ik heb voor mezelf een keer de oefening gemaakt en de tien punten op een rij gezet die voor mij het zwaarst wegen tussen de katholieke kerk en de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Niet omdat het de enige verschillen zijn. Wel omdat ze het scherpst tonen waar de twee wegen uit elkaar lopen.

Geen theologische verhandeling dus, maar ook geen oppervlakkig lijstje. Hier komt het.

Een God die niet plots is gaan zwijgen

Ik geloof niet dat God 2000 jaar geleden, na de dood van Christus, besloten heeft: en nu zwijg ik. Hij heeft altijd profeten geroepen om namens Hem te spreken en ons de weg te wijzen. De Bijbel zelf zegt dat Hij dat blijft doen: ‘de Heere HEERE doet geen ding, tenzij Hij Zijn verborgenheid aan Zijn dienstknechten, de profeten, geopenbaard heeft’ (Amos 3:7). En elders: ‘Ik, de HEERE, word niet veranderd’ (Maleachi 3:6).

Als God onveranderlijk is, waarom zou Hij dan net gestopt zijn met het sturen van profeten? Dat vind ik moeilijk te geloven, zeker als je uitgaat van een liefhebbende hemelse Vader. Ik geloof daarom dat we vandaag nog steeds een levende profeet hebben: de president van onze kerk. Die kerk wordt geleid door Jezus Christus zelf — vandaar de naam — maar Hij spreekt via een gekozen profeet, net zoals in de oudheid.

En dat is meer dan een theologisch detail. God verandert niet, maar wij wel. We leren bij, regel op regel. Er is geen vers in de Bijbel over het gebruik van internet, en toch moeten we daar vandaag mee omgaan. Een levende profeet kan ons daarin sturen. Zonder dat stem je in feite in met een God die tienduizend jaar geleden voor het laatst iets te zeggen had over hoe we moeten leven.

Drie personen, geen drie-eenheid

Katholieken belijden de drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest als drie personen in één wezen. Wat vaak vergeten wordt: dat was in de eerste eeuwen van het christendom geen algemeen aanvaard idee. Pas in de vijfde eeuw is dat op een concilie zo vastgelegd — en zelfs toen was niet iedereen binnen het christendom het daarmee eens.

Ik wil daar niet aan iemands geloof komen; ieder gelooft zoals hij wil, en dat respecteer ik. Maar wij grijpen terug naar wat de Bijbel zelf laat zien. Bij de doop van Jezus spreekt de stem van de Vader vanuit de hemel, verschijnt de Heilige Geest als een duif, en staat de Zoon in het water: drie duidelijk onderscheiden momenten, drie personen (Mattheüs 3:16-17). Als Jezus bidt dat zijn discipelen ‘één zijn, gelijk Wij’ (Johannes 17:11), bedoelt Hij daarmee eenheid in doel en gedachte, niet dat Vader en Zoon letterlijk één wezen zijn.

Wij geloven dat de Vader, de Zoon en de Heilige Geest drie afzonderlijke personen zijn, één in doel en wil. De Vader en de Zoon hebben zelfs een verheerlijkt lichaam, zoals wij ooit zullen hebben. Daarom noemen wij Hem ook letterlijk onze hemelse Vader: wij zijn zijn geesteskinderen, en Christus is onze oudste broer, die vrijwillig de rol van heiland op zich nam.

Geen erfzonde, wel eigen verantwoordelijkheid

Katholieken geloven dat ieder mens belast wordt geboren met de erfzonde van Adam en Eva. Wij zeggen uitdrukkelijk: daar zijn we niet schuldig aan. ‘De ziel die zondigt, die zal sterven; de zoon zal de ongerechtigheid van de vader niet dragen’ (Ezechiël 18:20). Ieder is verantwoordelijk voor zijn eigen zonde, niet voor die van Adam.

Dat heeft een reden die verder teruggaat dan onze geboorte: wij geloven dat we al bestonden vóór we op aarde kwamen, als geesteskinderen die samen met onze hemelse Vader leefden. We zijn hier gekomen om zelf ervaring op te doen. De val van Adam en Eva maakte dat mogelijk en is deel van het heilsplan — maar ze is niet de reden waarom wijzelf een heiland nodig hebben. Dat zijn we, gewoon omdat we zelf al genoeg mispeuteren.

Dat verklaart meteen ook waarom kinderen bij ons pas op hun achtste gedoopt worden, in plaats van vlak na de geboorte: pas dan kan een kind het onderscheid maken tussen goed en kwaad, en dus zelf verantwoordelijkheid dragen.

Groeien naar goddelijk niveau

Dit is een punt dat vaak discussie oproept, en ik snap waarom. Als we letterlijk kinderen zijn van hemelse ouders, dan hebben we ook de kans om zelf door te groeien, tot op goddelijk niveau. Kort door de bocht: wij geloven dat we ooit kunnen worden zoals God.

De Bijbel zelf spreekt daarover, ook al wordt het zelden zo gelezen. Paulus schrijft dat we, als kinderen van God, ook erfgenamen zijn: ‘erfgenamen van God, en mede-erfgenamen van Christus’ (Romeinen 8:16-17). En Petrus schrijft dat we geroepen zijn om ‘deelachtig te worden aan de goddelijke natuur’ (2 Petrus 1:4). Dat is nogal wat, als je het letterlijk neemt.

Ik wil hier wel eerlijk in zijn: sommigen maken daar spectaculaire dingen van — een dag waarop wij zelf universums zouden creëren. Daar is geen openbaring over. Wat we wél weten: we kunnen tot op zeer hoog niveau gelijk worden aan God. Die exaltatie is iets waar we naar streven, en het is best uniek voor ons geloof.

Geen hemel of hel, maar drie koninkrijken

Bij katholieken is het uiteindelijk binair: hemel of hel, met eventueel het vagevuur ertussen om je zonden nog even uit te zuiveren. Wij geloven in verschillende koninkrijken: een telestiaal, een terrestriaal en een celestiaal koninkrijk, afhankelijk van hoe je geleefd hebt en welke keuzes je maakte. Jezus zelf zegt: ‘In het huis van Mijn Vader zijn vele woningen’ (Johannes 14:2) — geen twee, maar vele.

Binnen het hoogste, celestiale koninkrijk onderscheiden we bovendien nog drie graden van heerlijkheid, en de hoogste daarvan is precies waar het vorige punt over ging: doorgroeien tot goddelijk niveau, koningen en priesters worden in het koninkrijk van onze hemelse Vader.

En wat met wie het verhaal van Christus nooit gehoord heeft? Ook zij krijgen nog de kans om die keuze te maken. Voor mij is dat de enige rechtvaardige uitkomst: het zou onrechtvaardig zijn als mensen die nooit de kans kregen, daarvoor gestraft worden.

Dopen voor wie het nooit hoorde

Dat laatste punt hangt nauw samen met iets waar we vaak om worden aangekeken als ‘rare jongens’: de doop voor de doden. In onze tempels laten we onszelf dopen, plaatsvervangend voor overleden voorouders. Dat klinkt vreemd, tot je beseft dat het rechtstreeks uit de Bijbel komt. Paulus schrijft aan de Korinthiërs: ‘wat zullen zij doen, die voor de doden gedoopt worden, indien de doden ganselijk niet opstaan? Waarom worden zij voor de doden ook gedoopt?’ (1 Korinthiërs 15:29) — een vers waar de vroege kerk dus blijkbaar al mee bezig was.

Wij doen dit omdat er staat dat niemand tot God kan komen zonder gedoopt te zijn door water en Geest. Dat zou onrechtvaardig zijn tegenover wie nooit de kans kreeg. Maar let op: wij dopen niemand tegen zijn wil. Onze voorouders krijgen de keuze om die doop te aanvaarden of niet. Wij bieden aan, wij bekeren niemand postuum met dwang. Dat is voor mij precies het bewijs van een volkomen rechtvaardig systeem, niet van het tegendeel.

Een priesterschap voor iedereen, geen aparte kaste

Wij hebben geen pastoors zoals in de katholieke kerk, geen betaalde geestelijkheid. Onze kerk draait volledig op vrijwilligerswerk. We hebben wél priesters, maar dat priesterschap is weggelegd voor iedere rechtschapen en waardige man, niet enkel voor wie jarenlang theologie studeerde. De Bijbel zelf noemt Gods volk ‘een koninklijk priesterdom’ (1 Petrus 2:9; zie ook Exodus 19:6) — een priesterschap dat breed gedragen wordt, geen aparte kaste.

Dat priesterschap is voor ons de rechtstreekse machtiging van Christus om in zijn naam te handelen: dopen, handen opleggen, zieken zalven. Onze kerk is wel degelijk hiërarchisch, van de profeet tot de plaatselijke bisschop, maar het priesterschap zelf maakt daarin geen onderscheid. Wat ik draag, draagt onze profeet ook. Het geeft ons allebei niet zozeer een recht, als wel een plicht: dienen en zorgen voor wie aan ons is toevertrouwd.

Kerken om samen te komen, tempels om dichter bij God te komen

Katholieken hebben kerken, basilieken en kathedralen, elk met hun eigen functie. Bij ons is er een duidelijker onderscheid tussen twee soorten gebouwen. Onze kerken zijn sober ingericht: daar komen we elke zondag samen, daar organiseren we activiteiten, en daar is iedereen welkom. Ook jij. Loop maar gewoon eens binnen op zondag om tien uur.

Onze tempels zijn iets helemaal anders. Voor ons is een tempel echt het huis des Heren, vergelijkbaar met de tempel bij de Joden in het Oude en Nieuwe Testament: een heiligdom, de plek waar we het dichtst bij onze hemelse Vader komen. Daar verrichten we onze meest heilige rituelen, en juist omdat ze zo heilig zijn, praten we er publiek niet veel over — niet omdat het geheim is, maar uit respect. Een tempel is ook niet zomaar toegankelijk: lid zijn van de kerk volstaat niet, je hebt een tempelaanbeveling nodig, na een gesprek met je bisschop en je ringpresident. Er staan er ondertussen meer dan tweehonderd wereldwijd, waaronder één in Zoetermeer, en er komt binnenkort een nieuwe in Brussel.

Geen Maria, geen heiligen

Katholieken vereren heiligen, en in het bijzonder Maria, de moeder van Christus. Wij kennen dat niet. Wij aanbidden onze hemelse Vader, en Hem alleen; uiteraard ook Jezus Christus als onze heiland, maar we bidden tot de Vader in Zijn naam. Paulus is daar helder over: ‘er is één God, er is ook één Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus’ (1 Timotheüs 2:5). Eén middelaar, geen extra laag van heiligen die voor ons bemiddelen.

We hebben veel respect voor onze profeet en onze apostelen, en we behandelen hen ook zo. Maar we vereren hen niet — dat is echt iets anders. Sommigen beweren zelfs dat wij Joseph Smith aanbidden, de profeet die zorgde voor het herstel van de kerk. We zijn hem enorm dankbaar en respecteren hem, maar aanbidden doen we hem niet.

Een gezin voor eeuwig

En dan, punt tien — voor mij een van de mooiste. In de katholieke kerk, en in de meeste andere kerken, trouw je ‘tot de dood ons scheidt’. Ik vind het oprecht jammer dat de relatie tussen man en vrouw daar bij de dood ophoudt. Ik hou enorm veel van mijn vrouw, en ik wil eeuwig met haar samen blijven.

In een tempel worden man en vrouw niet verbonden tot de dood, maar verzegeld voor alle tijd en eeuwigheid — en niet alleen man en vrouw, ook kinderen en ouders. De Bijbel eindigt niet toevallig met een profetie over Elia, die ‘het hart der vaderen tot de kinderen wederbrengen’ zal (Maleachi 4:5-6, in sommige vertalingen 3:23-24). Wij geloven dat die belofte letterlijk is: een eeuwige band die door generaties heen blijft bestaan, één grote familie, verbonden aan een hemelse Vader en een hemelse Moeder.

Tien verschillen, geen oordeel

Dit zijn tien verschilpunten, geen tien aanvallen op de katholieke kerk. Het zijn ook zeker niet de enige verschillen die er bestaan. Ik heb ze gekozen omdat ze voor mij het scherpst tonen waar de twee geloofstradities echt uit elkaar lopen.

Ik ben nergens heel diep op ingegaan — dat zou uren aan theologie vergen. Maar heb je over een van deze punten nog vragen, of wil je er samen met mij dieper induiken? Laat het me weten in de reacties. Ik ga dat gesprek graag aan.